വെളിച്ചം സൗദി ഓൺലൈൻ എട്ടാം ഘട്ട പഠനക്യാമ്പയിൻ 07
പരീക്ഷയിൽ പങ്കെടുക്കാൻ ഇവിടെ സന്ദർശിക്കുകവെളിച്ചം എട്ടാം ഘട്ടത്തിലെ ഏഴാമത്തെ ക്യാമ്പയിനിലൂടെ നാം കടന്നുപോകുന്നത് പരിശുദ്ധ ഖുർആനിലെ സൂറത്ത് ഇസ്റാഇലെ അവസാന ഭാഗങ്ങളിലൂടെയാണ് (94 മുതൽ 111 വരെയുള്ള വചനങ്ങൾ). പ്രവാചകത്വത്തിന്റെ യുക്തി, മനുഷ്യന്റെ സഹജമായ ദാരിദ്ര്യഭയം, അഹങ്കാരികളുടെ മനഃശാസ്ത്രം, ഖുർആന്റെ അവതരണോദ്ദേശ്യം, സർവ്വശക്തനായ അല്ലാഹുവിന്റെ കേവല പരിശുദ്ധി എന്നീ അതിവിശാലമായ വിഷയങ്ങളെ ഇമാം സഅ്ദി, അമാനി തഫ്സീർ തുടങ്ങിയ പ്രമാണങ്ങളുടെയും ആധുനിക ചിന്തകളുടെയും വെളിച്ചത്തിൽ നാം ഇവിടെ അപഗ്രഥിക്കുന്നു.
ഉള്ളടക്കം (Table of Contents)
- ➤ പാർട്ട് 1: പ്രവാചകന്മാർ എന്തുകൊണ്ട് മനുഷ്യരായി? (വചനങ്ങൾ 94-96)
- ➤ പാർട്ട് 2: പരലോകത്തെ അന്ധതയും സത്യനിഷേധത്തിന്റെ ഭവിഷ്യത്തും (വചനങ്ങൾ 97-98)
- ➤ പാർട്ട് 3: പുനർസൃഷ്ടിയുടെ യുക്തിയും മനുഷ്യന്റെ പിശുക്കും (വചനങ്ങൾ 99-100)
- ➤ പാർട്ട് 4: മൂസാ നബിയുടെ ദൃഷ്ടാന്തങ്ങളും ഫിർഔന്റെ മനഃശാസ്ത്രവും (വചനങ്ങൾ 101-104)
- ➤ പാർട്ട് 5: ഖുർആന്റെ അവതരണവും ജ്ഞാനികളുടെ കണ്ണുനീരും (വചനങ്ങൾ 105-109)
- ➤ പാർട്ട് 6: ദൈവിക നാമങ്ങളും (അസ്മാഉൽ ഹുസ്ന) കേവല പരിശുദ്ധിയും (വചനങ്ങൾ 110-111)
പാർട്ട് 1: പ്രവാചകന്മാർ എന്തുകൊണ്ട് മനുഷ്യരായി? (വചനങ്ങൾ 94-96)
മനുഷ്യചരിത്രത്തിൽ എല്ലാ കാലത്തും സത്യനിഷേധികൾ ഉന്നയിച്ച ഏറ്റവും വലിയൊരു സംശയവും അതിന് ഖുർആൻ നൽകുന്ന യുക്തിഭദ്രമായ മറുപടിയുമാണിത്.
മനുഷ്യന്റെ അഹങ്കാരവും പ്രവാചകത്വവും
ജനങ്ങളിലേക്ക് സന്മാർഗ്ഗം വന്നപ്പോൾ അതിൽ വിശ്വസിക്കുന്നതിന് മുടക്കമായി അവർ പ്രധാനമായും പറഞ്ഞത് “പ്രവാചകന്മാർ മനുഷ്യരാണ് എന്നത് കൊണ്ടായിരുന്നു” (17:94). ഞങ്ങളെപ്പോലെ പച്ചവെള്ളം കുടിക്കുന്ന, ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്ന ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യൻ എങ്ങനെ ദൈവത്തിന്റെ പ്രതിനിധിയാകും എന്നായിരുന്നു അവരുടെ സംശയം. പ്രവാചകന്മാർ മലക്കുകളായിരിക്കേണ്ടതല്ലേ എന്ന് അവർ ചോദിച്ചു.
അല്ലാഹുവിന്റെ യുക്തിഭദ്രമായ മറുപടി
അല്ലാഹു ആകാശത്തു നിന്ന് മലക്കിനെ ഒരു റസൂലായി അവരിൽ ഇറക്കുമായിരുന്നു, എങ്ങനെയുണ്ടായിരുന്നുവെങ്കിൽ? “ഭൂമിയില് സമാധാനപൂര്വ്വം അടങ്ങിഒതുങ്ങിക്കഴിയുകയും മനുഷ്യരെപ്പോലെ നടന്നുകൊണ്ടിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന കുറെ മലക്കുകള് ഉണ്ടായിരുന്നുവെങ്കില്” (17:95) മാത്രമേ മലക്കിനെ റസൂലായി അയക്കുമായിരുന്നുള്ളൂ.
ആധുനിക മനഃശാസ്ത്രവും മാതൃകാ പുരുഷനും (Role Modeling):
ആധുനിക വിദ്യാഭ്യാസ മനഃശാസ്ത്രത്തിൽ ആൽബർട്ട് ബൻഡൂരയുടെ ‘സോഷ്യൽ ലേണിംഗ് തിയറി’ (Social Learning Theory) പറയുന്നത്, മനുഷ്യർ ഒരു കാര്യത്തെ പൂർണ്ണമായി ഉൾക്കൊള്ളുന്നത് തങ്ങളെപ്പോലെയുള്ള ഒരാളെ മാതൃകയാക്കുമ്പോഴാണ് എന്നാണ്. വികാരങ്ങളില്ലാത്ത, വിശപ്പും ദാഹവുമില്ലാത്ത ഒരു മലക്കാണ് മാതൃകയെങ്കിൽ മനുഷ്യർക്ക് അത് പ്രായോഗികമാവില്ല. നോമ്പെടുക്കാനും, കോപം നിയന്ത്രിക്കാനും ഒരു മലക്ക് പറഞ്ഞാൽ മനുഷ്യന് അതിൽ ന്യായീകരണങ്ങൾ കണ്ടെത്താം. അതുകൊണ്ട് മനുഷ്യന്റെ എല്ലാ ദൗർബല്യങ്ങളുമുള്ള ഒരു മനുഷ്യനെത്തന്നെയാണ് സ്രഷ്ടാവ് പ്രവാചകനായി തിരഞ്ഞെടുത്തത്.
തന്റെ ദൗത്യം പൂർത്തിയാക്കിയ പ്രവാചകനോട് സത്യനിഷേധികളുടെ തർക്കങ്ങൾക്ക് മുന്നിൽ അന്തിമ പ്രഖ്യാപനം നടത്താൻ അല്ലാഹു കൽപ്പിക്കുന്നു: “എന്റെയും നിങ്ങളുടെയും ഇടയില് സാക്ഷിയായി അല്ലാഹു തന്നെ മതി. നിശ്ചയമായും അല്ലാഹു അവന്റെ അടിയാന്മാരെപ്പറ്റി സൂക്ഷ്മമായറിയുന്നവനും കണ്ടറിയുന്നവനുമാകുന്നു.” (17:96).
പാർട്ട് 2: പരലോകത്തെ അന്ധതയും സത്യനിഷേധത്തിന്റെ ഭവിഷ്യത്തും (വചനങ്ങൾ 97-98)
സത്യനിഷേധികൾക്ക് പരലോകത്ത് നേരിടേണ്ടി വരുന്ന ഭയാനകമായ അവസ്ഥയെ ഈ വചനങ്ങൾ വരച്ചുകാണിക്കുന്നു.
മഹ്ശറയിലെ ഭയാനകമായ ഒത്തുകൂടൽ
അല്ലാഹുവിനെ കൂടാതെ രക്ഷാകർത്താക്കളെ സ്വീകരിച്ചവരെ പരലോകത്തിൽ എങ്ങനെയാണ് ഒരുമിച്ചു കൂട്ടുന്നത്? അന്ധന്മാരും ഊമകളും ബധിരന്മാരുമായി, മുഖം കുത്തിക്കൊണ്ടാണ് അവരെ ഒരുമിച്ചുകൂട്ടുക (17:97). ഈ ഭൂമിയിൽ അഹങ്കാരത്തോടെ കാൽനടയായി നടന്നവരെ അല്ലാഹു പരലോകത്ത് മുഖം നിലത്തുകുത്തി വലിച്ചിഴക്കും.
ഖിയാമത്ത് നാളിൽ മനുഷ്യരെ മൂന്നു തരക്കാരായി ഒരുമിച്ചുകൂട്ടപ്പെടുമെന്ന് നബി(സ) പഠിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്: 1) കാല്നടക്കാരായി 2) വാഹനക്കാരായി 3) തങ്ങളുടെ മുഖങ്ങളിലായി.
കടുത്ത ശിക്ഷയ്ക്കുള്ള കാരണം
എന്തുകൊണ്ടാണ് അവർ ഈ കടുത്ത ശിക്ഷകൾക്ക് പാത്രമായത്? കാരണം, അവർ അല്ലാഹുവിന്റെ ആയത്തുകളില് അവിശ്വസിക്കുകയും, മരണാനന്തര ജീവിതത്തെ നിഷേധിക്കുകയും ചെയ്തതുകൊണ്ടാണ് (17:98). മനുഷ്യൻ മരിച്ച് എല്ലുകളും തുരുമ്പുമായി മണ്ണിൽ ലയിച്ചതിന് ശേഷം എങ്ങനെ പുതിയ സൃഷ്ടിയായി എഴുന്നേൽപ്പിക്കപ്പെടുമെന്ന് അവർ അല്ലാഹുവിന്റെ കഴിവിനെ പരിഹസിച്ചു.
ചിന്തനീയമായ പാഠം: ദുനിയാവിൽ അല്ലാഹു അവർക്ക് നല്ല കണ്ണും കാതും നൽകിയിരുന്നു. എന്നാൽ അവർ സത്യത്തിന് നേരെ കണ്ണും കാതും കൊട്ടിയടച്ച് ‘സത്യത്തിന്റെ അന്ധന്മാരായി’ ജീവിച്ചു. അതിന് തികച്ചും അനുയോജ്യമായ മാനസികവും ശാരീരികവുമായ ശിക്ഷയാണ് അല്ലാഹു പരലോകത്ത് അവർക്ക് നൽകുന്നത്.
പാർട്ട് 3: പുനർസൃഷ്ടിയുടെ യുക്തിയും മനുഷ്യന്റെ പിശുക്കും (വചനങ്ങൾ 99-100)
പുനർജന്മത്തെ പരിഹസിച്ചവർക്ക് ബുദ്ധിപരമായ മറുപടി നൽകുന്നതോടൊപ്പം, മനുഷ്യന്റെ മനഃശാസ്ത്രത്തെ വളരെ കൃത്യമായി ഈ വചനങ്ങൾ അനാവരണം ചെയ്യുന്നു.
പുനർസൃഷ്ടിയുടെ യുക്തിയും അവധിയും
ശൂന്യതയിൽ നിന്ന് ഇത്രയും വിശാലമായ മഹാപ്രപഞ്ചത്തെ സൃഷ്ടിച്ച അല്ലാഹുവിന്, കേവലം ആറടി നീളമുള്ള മനുഷ്യനെ അവൻ മരിച്ചതിന് ശേഷം പുനഃസൃഷ്ടിക്കാൻ കഴിയില്ലേ? അല്ലാഹു പറയുന്നു: “അവന് അവരെയെല്ലാം പുനഃസൃഷ്ടിക്കാൻ കഴിയും, അതിന് അവൻ ഒരു അവധി ഏർപ്പെടുത്തിയിട്ടുമുണ്ട്. അതിൽ സന്ദേഹമേ ഇല്ല.” (17:99). ഈ വചനത്തിൽ ‘അതിൽ സന്ദേഹമേ ഇല്ല’ എന്ന് പറഞ്ഞത്, മനുഷ്യരെ വീണ്ടും സൃഷ്ടിക്കാൻ അവൻ ഒരു അവധി ഏർപ്പെടുത്തി എന്ന കാര്യത്തിലാണ്.
മനുഷ്യന്റെ സഹജമായ ദാരിദ്ര്യഭയവും (Scarcity Mindset) പിശുക്കും
‘മനുഷ്യന് വളരെ പിശുക്കനാകുന്നു’ എന്നതിന് അല്ലാഹു ഖുർആനിൽ നൽകിയ ഏറ്റവും വലിയ ഉദാഹരണമാണിത്. അല്ലാഹുവിന്റെ കാരുണ്യത്തിന്റെ ഖജനാവ് കൈകാര്യം ചെയ്യാൻ മനുഷ്യർക്ക് കഴിഞ്ഞാൽ പോലും അവർ അതിൽ നിന്ന് ചിലവഴിക്കാൻ ഭയപ്പെട്ട് പിടിച്ചു വെക്കുമായിരുന്നു എന്നാണ് ആ ഉദാഹരണം (17:100).
ആധുനിക സാമ്പത്തിക ശാസ്ത്രവും ‘Scarcity Mindset’ ഉം:
ആധുനിക മനഃശാസ്ത്രജ്ഞർ ഇതിനെ ‘Scarcity Mindset’ (ദാരിദ്ര്യ ഭയം/ഇല്ലായ്മയുടെ ചിന്ത) എന്ന് വിളിക്കുന്നു. മനുഷ്യന്റെ കയ്യിൽ എത്രത്തോളം സമ്പത്തുണ്ടായാലും, ‘ഇത് മറ്റുള്ളവർക്ക് കൊടുത്താൽ തീർന്നുപോകുമോ’ എന്ന ആന്തരികമായ ഭയം അവനെ എപ്പോഴും വേട്ടയാടുന്നു. അതുകൊണ്ടാണ് അല്ലാഹുവിന്റെ അനന്തമായ ഖജനാവ് കിട്ടിയാൽ പോലും അവൻ അത് പങ്കുവെക്കാൻ മടിക്കുമെന്ന് അല്ലാഹു പറഞ്ഞത്. ഇല്ലാത്തവന് കൊടുക്കാനുള്ള ‘Abundance Mindset’ (വിശാലമനസ്സ്) അല്ലാഹു നൽകുന്ന വലിയൊരു അനുഗ്രഹമാണ്.
പാർട്ട് 4: മൂസാ നബിയുടെ ദൃഷ്ടാന്തങ്ങളും ഫിർഔന്റെ മനഃശാസ്ത്രവും (വചനങ്ങൾ 101-104)
മുൻകാല പ്രവാചകന്മാരുടെ ചരിത്രത്തിൽ നിന്ന് വലിയൊരു പാഠം അല്ലാഹു പഠിപ്പിക്കുന്നു. ഏകാധിപതികളുടെ മനഃശാസ്ത്രം (Psychology of Tyrants) എല്ലാ കാലത്തും ഒരുപോലെയാണെന്ന് ഇത് തെളിയിക്കുന്നു.
ഫിർഔന്റെ ഗ്യാസ്ലൈറ്റിംഗ് (Gaslighting)
വടിയും, തിളങ്ങുന്ന കയ്യും, പ്രളയവും അടക്കം വ്യക്തമായ ഒമ്പത് ദൃഷ്ടാന്തങ്ങളുമായിട്ടാണ് മൂസാ നബി ഫിർഔന്റെ അടുത്തേക്ക് പോയത്. ഇത്രയും വലിയ അത്ഭുതങ്ങൾ നേരിട്ട് കണ്ടിട്ടും ഫിർഔൻ മൂസാനബിയെക്കുറിച്ച് പറഞ്ഞത് എന്താണ്? “നിശ്ചയമായും നിന്നെ ഞാന് മാരണം പിണഞ്ഞ ഒരുവനാണെന്നു വിചാരിക്കുന്നു” (17:101). സ്വന്തം പരാജയം മറച്ചുവെക്കാൻ സത്യവാനായ പ്രവാചകനെ ബുദ്ധിസ്ഥിരതയില്ലാത്ത മാരണക്കാരനായി മുദ്രകുത്തുകയാണിവിടെ.
മൂസാ നബിയുടെ ധീരമായ മറുപടിയും അന്തിമ വിധിയും
ഒരു ഏകാധിപതിയുടെ മുഖത്ത് നോക്കി സത്യം വിളിച്ചുപറയാനുള്ള വിശ്വാസിയുടെ കരുത്താണ് മൂസാ നബിയുടെ മറുപടിയിലുള്ളത്. അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: “ഈ ദൃഷ്ടാന്തങ്ങളെല്ലാം അല്ലാഹുവിങ്കൽ നിന്നുള്ളതാണെന്ന സത്യം നിനക്ക് തികച്ചും ബോദ്ധ്യപ്പെട്ടു കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ടെന്ന് ഉറപ്പാണ്.” (17:102). സത്യം മനസ്സിലായിട്ടും നീ അത് അംഗീകരിക്കാത്തത് നിന്റെ അഹങ്കാരം കൊണ്ടാണെന്ന് മൂസാനബി തുറന്നടിച്ചു.
ഫിർഔൻ ഇസ്രാഈല്യരെ ആ നാട്ടിൽ നിന്ന് വിരട്ടി ഓടിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചപ്പോൾ അല്ലാഹു അവനെയും സൈന്യത്തെയും സമുദ്രത്തിൽ മുക്കിക്കൊന്നു. ശേഷം ഇസ്റാഈൽ സന്തതികളോട് പറയപ്പെട്ടത് എന്താണ്? “നിങ്ങൾ ഭൂമിയിൽ താമസിച്ചു കൊള്ളുവീൻ, പരലോക വാഗ്ദത്തം വന്നാൽ നിങ്ങളെ നാം കൂട്ടമായി കൊണ്ട് വരുന്നതാണ്.” (17:104). ഇത് മക്കയിലെ മുശ്രിക്കുകൾ നബിയെ നാടുകടത്താൻ ശ്രമിച്ചപ്പോൾ അവർക്ക് നൽകിയ താക്കീത് കൂടിയായിരുന്നു.
പാർട്ട് 5: ഖുർആന്റെ അവതരണവും ജ്ഞാനികളുടെ കണ്ണുനീരും (വചനങ്ങൾ 105-109)
പരിശുദ്ധ ഖുർആന്റെ അവതരണ രീതിയെക്കുറിച്ചും, അത് കേൾക്കുമ്പോൾ യഥാർത്ഥ പണ്ഡിതന്മാരുടെ ഹൃദയത്തിലുണ്ടാകുന്ന മാറ്റങ്ങളെക്കുറിച്ചുമുള്ള അതിമനോഹരമായ വചനങ്ങളാണിവ.
യാതൊരു കൃത്രിമമോ മാറ്റത്തിരുത്തലുകളോ ഇല്ലാതെ യഥാർത്ഥമനുസരിച്ച് തന്നെയാണ് ഈ ഖുർആൻ അവതരിച്ചിട്ടുള്ളത് എന്ന് അല്ലാഹു പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു (17:105). ഒറ്റയടിക്ക് ഒരു ഗ്രന്ഥമായി ഇറങ്ങാതെ, ജനങ്ങളുടെ മനസ്സിൽ അത് ആഴത്തിൽ പതിയുന്നതിന് വേണ്ടിയാണ് അല്ലാഹു ഖുർആൻ സാവധാനം (ക്രമേണ) അവതരിപ്പിച്ചത് (17:106).
യഥാർത്ഥ അറിവിന്റെ ലക്ഷണം: വിനയം
വിശുദ്ധ ഖുർആനിനെ പറ്റി നേരത്തെ അറിവ് നൽകപ്പെട്ട വേദക്കാരിൽ പെട്ടവർക്ക് ഖുർആൻ ഓതി കേൾക്കുമ്പോൾ അവരിൽ ഉണ്ടാകുന്ന പ്രതികരണമെന്താണ്? ഖുർആൻ വളരെ കൃത്യമായി അത് വരച്ചുകാണിക്കുന്നു:
- ഖുര്ആന് ഓതിക്കേള്പിക്കപ്പെടുന്നതായാല് അവര് താടി കുത്തി ‘സുജൂദു’ ചെയ്തുകൊണ്ടു നിലംപതിക്കുന്നതാണ്.
- “ഞങ്ങളുടെ റബ്ബ് മഹാ പരിശുദ്ധന്” എന്നവർ വാഴ്ത്തുന്നതാണ്.
- അവര് കരഞ്ഞുകൊണ്ടു താടികുത്തി നിലംപതിക്കുകയും, അതവര്ക്ക് ഭക്തിയെ വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യും.
പാണ്ഡിത്യത്തിന്റെ ബൗദ്ധിക വിനയം (Intellectual Humility):
വിവരമില്ലാത്തവൻ അഹങ്കരിക്കും, എന്നാൽ യഥാർത്ഥ അറിവുള്ളവൻ എപ്പോഴും വിനയാന്വിതനായിരിക്കും. അല്ലാഹുവിനെ ഭയന്ന് കരയുന്നവന്റെ ഹൃദയത്തിലെ അഹങ്കാരമെല്ലാം അലിഞ്ഞുപോകുന്നു. സത്യം തിരിച്ചറിയുന്നവൻ കണ്ണുനീരോടെ സുജൂദിൽ വീഴുമ്പോൾ, അഹങ്കാരികൾ പരിഹാസത്തോടെ മുഖം തിരിക്കുന്നു. വെറുമൊരു അക്കാദമിക് വായനക്കപ്പുറം ഖുർആൻ ഹൃദയങ്ങളെ സ്പർശിക്കേണ്ടത് എങ്ങനെയാണെന്ന് ഈ വചനങ്ങൾ പഠിപ്പിക്കുന്നു.
പാർട്ട് 6: ദൈവിക നാമങ്ങളും (അസ്മാഉൽ ഹുസ്ന) കേവല പരിശുദ്ധിയും (വചനങ്ങൾ 110-111)
പ്രാർത്ഥനയുടെ മര്യാദകളും, അല്ലാഹുവിന്റെ കേവല പരിശുദ്ധിയും പ്രഖ്യാപിക്കുന്ന ഗാംഭീര്യമുള്ള വചനങ്ങളോടെയാണ് സൂറത്ത് ഇസ്റാഅ് അവസാനിക്കുന്നത്.
അസ്മാഉൽ ഹുസ്നയും മിതത്വവും
മുശ്രിക്കുകൾ നബി(സ) ‘റഹ്മാനേ’ എന്ന് വിളിച്ചു പ്രാർത്ഥിക്കുന്നത് കേട്ട് പരിഹസിച്ചപ്പോൾ അല്ലാഹു അവതരിപ്പിച്ചു: “നിങ്ങള് ‘അല്ലാഹു’ എന്നു വിളിച്ചുകൊള്ളുക, അല്ലെങ്കില് ‘റഹ്മാന്’ എന്നു വിളിച്ചുകൊള്ളുക…” ഈ വചനത്തിൽ വന്നിട്ടുള്ള രണ്ടു അസ്മാഉൽ ഹുസ്നകൾ അല്ലാഹു, റഹ്മാൻ എന്നിവയാണ്.
നമസ്കാരം – അഥവാ അതിലെ ക്വുര്ആന് പാരായണം, പ്രാര്ത്ഥന, ദിക്ര് – എങ്ങനെ ആയിരിക്കണമെന്നാണ് അല്ലാഹു കൽപ്പിക്കുന്നത്? രണ്ടിനും മദ്ധ്യേ ഒരു മിതമായ ശബ്ദത്തിലായിരിക്കണം അത് നിർവ്വഹിക്കേണ്ടത്. ഇസ്ലാം എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും വിഭാവനം ചെയ്യുന്ന ‘മധ്യമാർഗ്ഗത്തിന്റെ’ (Middle Path) മനോഹരമായ ഉദാഹരണമാണിത്.
തൗഹീദിന്റെ പൂർണ്ണത: സമാപന പ്രഖ്യാപനം
ഈ മഹത്തായ സൂറത്തിന്റെ സമാപന വചനം ഏകദൈവ വിശ്വാസത്തിന്റെ (തൗഹീദ്) പൂർണ്ണരൂപമാണ്. തസ്ബീഹു (സ്തോത്രകീർത്തനം) കൊണ്ട് ആരംഭിച്ച ഈ സൂറത്ത് അവസാനിക്കുന്നത് ‘ഹംദും’ ‘തക്ബീറും’ കൊണ്ടാണ്. അവന്റെ മഹത്വത്തിനും പരിശുദ്ധിക്കും നിദാനമായിരിക്കുന്ന മൂന്നു യാഥാര്ത്ഥ്യങ്ങള് അവസാന വചനത്തിൽ ഓര്മ്മിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്:
- അവൻ ഒരു സന്താനത്തെയും സ്വീകരിച്ചിട്ടില്ല.
- രാജാധികാരത്തില് അവനു യാതൊരു പങ്കാളികളുമില്ല.
- എളിമ നികത്തുവാന് അവനു ഒരു ബന്ധുവുമില്ല.
ഈ മൂന്ന് യാഥാർത്ഥ്യങ്ങൾ ഉൾക്കൊണ്ട്, ലോകരക്ഷിതാവിനെ മാത്രം സ്തുതിക്കുകയും മഹത്വപ്പെടുത്തുകയുമാണ് ഓരോ മനുഷ്യന്റെയും ജീവിതലക്ഷ്യം എന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചുകൊണ്ട് സൂറത്ത് ഇസ്റാഇന്റെ പാർട്ട് പൂർണ്ണമാകുന്നു.
